Қайтар осмос ёки оқимли фильтр: улар аслида нимаси билан фарқ қилади
Қайтар осмос оқимли фильтрдан нимаси билан фарқ қилади: ишлаш принсипи, ҳар бири нимани олиб ташлайди, дренаж, босим, ресурс ва вазифага қараб танлаш.
Оқимли фильтр ва қайтар осмос ташқи кўринишидан ўхшаш: мойка остидаги корпус, алоҳида кран, алмаштириладиган патронлар. Улар турли физик принсипларда ишлайди ва моддаларнинг турли гуруҳларини олиб ташлайди. Шундан қўлланиш соҳаси ҳам фарқ қилади.
Икки хил принсип
Оқимли фильтр механик ушлаб қолиш ва сорбсияда ишлайди. Муаллақ заррачалар толали ёки ўралган патронда қолади. Хлор, органика ва ҳид берувчи аралашмаларнинг бир қисми фаоллаштирилган кўмир юзасида мустаҳкамланади. Эриган тузлар ўтиб кетади, чунки кўмир сорбсияси учун улар қизиқ эмас.
Қайтар осмос ярим ўтказгич мембранада ишлайди. Босим сувни зич полимер қатлам орқали сиқиб ўтказади, эриган ионлар эса ушланади ва консентрат оқими билан дренажга кетади. Мембрана моддаларни юзада ушлаб турмайди, у оқимни иккига ажратади.
Фарқ тамойилли. Оқимли фильтр ифлосланишларни ўз ичида тўплайди. Мембрана уларни тизимдан узлуксиз чиқариб туради.
Кўмир аслида нимани олиб ташлайди
Фаоллаштирилган кўмир хлор, хлорорганика, бегона таъм ва ҳидлар бўйича яхши ишлайди. Айнан шу кўрсаткичларни NSF/ANSI 42 стандарти қамраб олади. Кўмир патронларининг бир қисми қўшимча равишда саломатликка таъсир қилувчи кўрсаткичлар, жумладан қўрғошин ва систалар бўйича NSF/ANSI 53 асосида сертификатланади.
Кўмир нима қилмайди:
- умумий қаттиқликни камайтирмайди
- қуруқ қолдиқни камайтирмайди
- нитратларни олиб ташламайди
- натрий, хлоридлар ва сулфатларни олиб ташламайди
Кўмирнинг сиғими чекланган. Ресурс тугагандан кейин патрон моддаларни ушлашни тўхтатади, узоқ вақт ишлатилмай турганда эса микрофлора учун озиқ муҳитга айланади. Ресурс ойларда эмас, литрларда ҳисобланади.
Мембрана аслида нимани олиб ташлайди
Мембрана эриган тузларнинг консентрациясини камайтиради. Маиший элементларнинг паспортида ишлаб чиқарувчилар туз бўйича селективликни кўрсатади. Масалан, DuPont FilmTec TW30-1812-100HR элементи учун номинал селективлик 98 фоиз ва минимал селективлик 96 фоиз эканини эълон қилади. Синов шартлари ҳам кўрсатилган: босим 3,4 бар, эритма 250 ппм, ҳарорат 25 даража, пермеат ажратиб олиш 15 фоиз.
Бу шартлар муҳим. Селективлик доимий қиймат эмас, у босимга, ҳароратга ва сув таркибига боғлиқ. Сув қувуридаги босим пасайганда пермеат сифати ёмонлашади.
Мембрана қаттиқликни, қуруқ қолдиқни, нитратларни, хлоридлар ва сулфатларни камайтиради. Нитратлар учун бу мавжуд ягона маиший усул. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) нитратлар бўйича тавсия этилган қийматни 50 мг/л, нитритлар бўйича 3 мг/л қилиб белгилайди, асосий хавф сунъий озиқлантиришдаги болаларда метҳемоглобинемия билан боғлиқ. Кўмир патрони нитратлар бўйича ишламайди.
Дренаж, босим, ҳарорат
Қайтар осмос оқимли фильтр талаб қилмайдиган эксплуатация шартларини талаб қилади.
- Сувнинг бир қисми дренажга кетади. Синовнинг паспорт шартларидагидек пермеат ажратиб олиш 15 фоиз бўлганда, бир литр тозаланган сувга тахминан беш-олти литр ташлама тўғри келади. Босимни оширувчи насосли тизимлар юқорироқ ажратиб олиш билан ишлайди.
- Босим керак. Маиший мембраналар бир неча бардан бошлаб ишлашга мўлжалланган. Стоякдаги босим паст бўлса, босимни оширувчи насос ўрнатилади.
- Ҳарорат чекланган. Кўрсатилган элемент учун узлуксиз ишлашда таъминот сувининг максимал ҳарорати 45 даража. Иссиқ линияга улаш мембранани ишдан чиқаради.
- Олдиндан тозалаш керак. DuPont мембранага киришдан олдин қолдиқ эркин хлорни олиб ташлашни талаб қилади ва SDI индексини чеклайди. Эркин хлор полиамид қатламни бузади.
Шунинг учун қайтар осмос тизимида кўмир патрони барибир мавжуд. У мембрана олдида туради ва уни ҳимоя қилади.
Хизмат кўрсатиш ва ресурс
Оқимли фильтрда барча патронлар ресурс бўйича алмаштирилади. Хизмат кўрсатиш оддий, лекин тез-тез.
Қайтар осмосда схема икки даражали. Олдинги фильтрлар ресурс бўйича алмаштирилади, мембрана эса сифат пасайганда алмаштирилади. Назорат TDS-метр ёрдамида олиб борилади: киришдаги ва чиқишдаги кўрсаткичлар солиштирилади. Чиқишдаги кўрсаткичларнинг ошиши мембрананинг эскирганини ёки қуйқа босганини билдиради.
Қаттиқ сув мембрананинг хизмат муддатини қисқартиради. Калсий карбонат унинг юзасига чўкади ва иш унумини пасайтиради. Муҳим тафсилот: паспорт синовларида DuPont юмшатилган водопровод сувидан фойдаланади. Қаттиқ сувда мембрана сезиларли даражада камроқ хизмат қилади.
Вазифага қараб қандай танлаш керак
- Сув юмшоқ, масала фақат хлор, таъм ва ҳидда. 42-стандарт бўйича кўмир босқичли оқимли фильтр етарли.
- Сув қаттиқ, қуруқ қолдиқ 700-1000 мг/л дан юқори, нитратлар бор. 58-стандарт бўйича қайтар осмос керак.
- Эски қувурдан келаётган механик аралашмалар бор. Механика босқичи иккала вариантда ҳам керак, алоҳида ва бошқа ҳамма нарсадан олдин.
- Стоякдаги босим 3 бардан паст. Насосли тизимни режалаштиринг ёки мембранадан воз кечинг.
- Мойка остида канализацияга чиқиш йўқ. Қайтар осмосни қўядиган жой йўқ, дренаж мажбурий.
Тошкентдаги объект учун бу нимани англатади
- Шаҳарда сув қаттиқ. Амалиётимизга кўра, объектларда Тошкентнинг тахминан 85 фоизида ва республиканинг барча бошқа ҳудудларида сув қаттиқ ва сифати паст. Ичимлик нуқтаси учун бу одатда фақат кўмир эмас, қайтар осмосни билдиради.
- Манбада сув таркиби мақбул бўлган туманларда эски магистраллар ҳал қилади. Темир ва муаллақ заррачалар билан иккиламчи ифлосланиш механика босқичини ҳар ҳолда мажбурий қилади.
- Мембранани сотиб олишдан олдин стоякдаги босимни ўлчанг ва канализацияга чиқиш борлигини текширинг. Монтажни кўпинча шу икки банд бузади.
- TDS-метр сақланг ва кўрсаткичларни ҳар чоракда ёзиб боринг. Мембрана ишлаяптими ёки йўқми, буни тушунишнинг ягона оддий усули шу.