Butilkadagi suv va plastik: nima uchun uydagi filtr butilkadan arzon va toza

Butilka oddiy yechimdek koʻrinadi: olib kelishdi, qoʻyishdi, ichasiz. Quyida plastik hajmlari, qayta ishlash va suvning oʻz tarkibi boʻyicha tekshiriladigan raqamlar jamlangan. Har bir raqam yili va manbaga havolasi bilan berilgan.

Qancha plastik ishlab chiqariladi va u bilan nima sodir boʻladi

Dunyo yiliga taxminan 430 million tonna plastik ishlab chiqaradi, bu hajmning uchdan ikki qismi qisqa xizmat muddatli buyumlarga toʻgʻri keladi. Qadoqlash plastik ishlab chiqarishning jami 36 foizini tashkil etadi. BMT maʼlumotlari, 2023-yil.

Keyin bu materialning taqdiri quyidagicha. 46 foizi poligonlarga ketadi, 22 foizi nazorat qilinadigan tizimlardan tashqarida chiqindiga aylanadi, 17 foizi yoqiladi, 15 foizi qayta ishlash uchun yigʻiladi. Haqiqatda 9 foizdan kamrogʻi qayta ishlanadi. BMT, 2023-yil.

OECD Global Plastics Outlook maʼruzasida 2019-yil maʼlumotlari boʻyicha xuddi shu manzarani keltiradi. Ishlab chiqarish 460 million tonna, chiqindi 353 million tonna, qayta ishlangan 9 foiz, yoqilgan 19 foiz, taxminan yarmi sanitariya poligonlarida, 22 foizi nazoratsiz axlatxonalarga tushgan, ochiq usulda yoqilgan yoki atrof-muhitga chiqib ketgan. OECD, 2022-yil. Shu yerda prognoz ham bor: plastik chiqindilar hajmi 2060-yilga kelib deyarli uch baravar oshadi.

Toʻqqiz foiz — bu alohida mamlakat yoki alohida zavod haqida emas. Bu yigʻish, saralash va qayta ishlash jarayonining oʻzidagi barcha yoʻqotishlardan keyingi global natija.

Butilka alohida tarmoq sifatida

BMT Universiteti 2023-yil mart oyida butilkadagi suv bozori sharhini eʼlon qildi. Jahon savdosi yiliga taxminan 350 milliard litrni tashkil etadi, bozor hajmi deyarli 270 milliard dollar. Buning uchun taxminan 600 milliard plastik butilka sarflanadi, bu esa taxminan 25 million tonna plastik chiqindi beradi.

Sharh mualliflari diqqat bilan oʻqishga arziydigan alohida xulosa chiqaradi. Butilkadagi suv davlatlarning xavfsiz suv taʼminotini taʼminlay olmasligini niqoblaydi va barqaror rivojlanishning 6-sonli maqsadi sari taraqqiyotni sekinlashtiradi. Yaʼni butilka suv muammosini hal qilmaydi. U uni sezilmas qilib qoʻyadi.

Butilkadagi suvning oʻzidan nima topiladi

Frontiers in Chemistry jurnalidagi tadqiqot, 2018-yil. 9 ta mamlakatdan 11 ta brendning 259 ta butilkasi tekshirildi. Mikroplastik bilan ifloslanish belgilari butilkalarning 93 foizida topildi. 100 mkm dan yirik zarrachalarning oʻrtacha konsentratsiyasi litrga 10,4 zarrachani, 6,5 mkm dan boshlab zarrachalarni hisobga olganda — litrga 325 zarrachani tashkil etdi. Eng keng tarqalgan polimer polipropilen boʻldi, ulushi 54 foiz. Bu qopqoqlar materiali.

PNAS dagi tadqiqot, 2024-yil yanvar, mualliflar Qian, Yang va Min. Giperspektral raman mikroskopiyasi usuli mikrometrdan kichik zarrachalarni hisoblash imkonini berdi. Bir litr butilkadagi suvda oʻrtacha 2,4 × 10⁵ zarracha, yaʼni taxminan 240 ming zarracha aniqlandi. Ularning taxminan 90 foizi — avvalgi usullar shunchaki koʻrmagan nanoplastik. Yetti polimer aniqlandi, jumladan poliamid va PET.

325 va 240 000 oʻrtasidagi farq turli suvlar bilan emas, balki asboblarning turli sezgirligi bilan izohlanadi. Aniqroq usul doim shu yerda boʻlgan narsani koʻrsatdi.

Organizm haqida nima maʼlum va nima hozircha maʼlum emas

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) 2019-yilda ichimlik suvidagi mikroplastik xavfini joriy darajalarda past deb baholadi, lekin maʼlumotlar yetishmasligini va keyingi tadqiqotlar zarurligini ochiq koʻrsatdi. Bu ruxsat beruvchi maʼlumotnoma emas, bu bilimlarning toʻliq emasligini qayd etishdir.

Shundan beri bu toʻliq emaslikni toraytiradigan ishlar paydo boʻldi. Environment International, 2022-yil, Leslie va hammualliflar: 22 ta qon donorining 17 tasida, yaʼni 77 foizida plastik zarrachalar aniqlandi va miqdoriy oʻlchandi, oʻrtacha umumiy konsentratsiya 1,6 mkg/ml. Eng koʻp donorlarning 50 foizida PET va 36 foizida stirol polimerlari uchradi.

New England Journal of Medicine, 2024-yil mart, Marfella va hammualliflar: uyqu arteriyasi blyashkasida mikro- va nanoplastik topilgan bemorlarda 34 oylik kuzatuv davomida infarkt, insult yoki oʻlim xavfi yuqori boʻldi. Bu kuzatuv tadqiqoti va statistik bogʻliqlik, isbotlangan sabab-oqibat emas. Lekin bunday bogʻliqlikni eʼtiborsiz qoldirish oqilona emas.

Energiya va logistika: bir litr narxi

Gleick va Cooley Environmental Research Letters jurnalida, 2009-yil, preforma ishlab chiqarish, quyish va transportni hisobga olgan holda butilkadagi suvning toʻliq energiya sigʻimini hisoblashdi. Litriga 5,6 dan 10,2 megajoulgacha chiqdi. Bir litr vodoprovod suvini tayyorlash va yetkazish taxminan 0,005 megajoul talab qiladi. Farq uch tartibni tashkil etadi.

Bunga mahalliy logistikani qoʻshing. Butilkani shahar boʻylab olib kelishadi, qavatga koʻtarishadi, oshxonada saqlashadi va qaytarib olib ketishadi. Bu qadamlarning har biri uchun litr narxi ichida siz toʻlaysiz.

Oila uchun oddiy arifmetika

Toʻrt kishini va ichish hamda ovqat tayyorlash uchun kuniga bir kishiga ikki litrni oling. Bu sutkasiga sakkiz litr va yiliga taxminan 2920 litr.

19 litrli butilkalarda bu yiliga taxminan 154 ta yetkazib berish. Bir yarim litrli butilkalarda bu taxminan 1950 dona. Butilka massasi 28-30 gramm boʻlganda bir oilaga yiliga taxminan 55 kilogramm PET chiqadi. Shu 55 kilogrammdan global statistikaga koʻra qayta ishlashdan haqiqatan besh foizdan kami oʻtadi.

Xuddi shu hajmda uydagi qaytar osmos tizimi oldingi filtrlarni yiliga ikki-uch marta va membranani ikki-uch yilda bir marta almashtirishni talab qiladi. Hisoblash quyidagicha boʻlishi kerak: sarf materiallarining yillik qiymati va uskunaning amortizatsiyasi, 2920 litrga boʻlingan. Bu sonni yetkazib berish manzilingizdagi butilkadan olingan litr narxi bilan solishtiring. Hisob-kitob besh daqiqa oladi va hech kimning vaʼdasini talab qilmaydi.

Butilka umuman nimani bermaydi

Butilka quvurdagi suv masalasini hal qilmaydi. Siz xuddi shu qattiq suv bilan yuvinishda, kir yuvishda va isitishda davom etasiz. Boylerda, kir yuvish mashinasida va qozonda quyqa siz nima ichishingizdan qatʼiy nazar hosil boʻladi.

Butilka nazoratni bermaydi. Siz dastlabki manbani, omborda saqlash rejimini va butilka quyoshda qancha turib qolganini bilmaysiz. Qayta ishlatiladigan polikarbonat idish ishqoriy eritmalar bilan oʻnlab yuvish sikllaridan oʻtadi va uning yuzasi yemiriladi.

Liniyadagi filtr boshqa narsani beradi. Siz dastlabki tahlilni, tozalash bosqichlarini va kartrijni almashtirish muddatini nazorat qilasiz. Suv saqlanmaydi, u kran ochilgan paytda ishlab chiqariladi.

BWT 2020-yilda ishga tushirilgan b.waterMISSION yoʻnalishi va 2016-yil dekabrida asos solingan AQUA PEARLS Foundation bir martalik plastikni qisqartirishga va toza suvga kirish imkoniyatiga qaratilganini eʼlon qiladi. Alohida eʼtiborga oling: BWT 2017-yilda birjadan chiqdi, shuning uchun kompaniyaning 2016-yildan keyingi barcha koʻrsatkichlari BWT ning oʻz maʼlumotlari boʻyicha eʼlon qilinadi va birja oshkoraligidan oʻtmaydi.

Toshkentdagi obyekt uchun bu nimani anglatadi

• Toshkentda suv qattiq. Shaharning taxminan 85 foizida va respublikaning barcha hududlarida suv qattiq va sifati yomon. Maqbul suvli alohida tumanlar — istisno, va u yerda ham eski markaziy quvurlar uni baribir buzadi. Oshxonadagi butilka bu masalani yopmaydi.
• Butilkalar boʻyicha emas, litrlar boʻyicha hisoblang. Oilaning yillik isteʼmolini oling, filtr sarf materiallarining yillik qiymatini qoʻshing va boʻling. Taqqoslash boshqalarning dalillarisiz aniq boʻladi.
• Manzilingiz boʻyicha suv tahlilidan boshlang. Qattiqlik, tuz miqdori, temir va xlor sizga koʻmir kartrij, yumshatgich yoki mineralizatsiyali qaytar osmos kerakligini belgilaydi.
• Ichimlik va texnik liniyalarni ajrating. Oshxonadagi ichimlik nuqtasi mahalliy hal qilinadi, boyler va qozon himoyasi kirishda hal qilinadi. Bu ikki xil vazifa va ikki xil byudjet.
• Qaytar osmos oʻrnatayotgan boʻlsangiz, postmineralizatsiyani darhol rejalashtiring. Permeatning tuz miqdori past va pH pasaygan, mineralizator bu yerda bezak emas, sxemaning bir qismi.