Сув фильтрини қандай танлаш керак: нарх бўйича эмас, вазифа бўйича таҳлил

Фильтр сувнинг таркибига ва аниқ вазифага қараб танланади. Нарх ҳисоб-китобнинг бошида эмас, охирида пайдо бўлади. Қуйида: қандай таҳлил керак, қандай синфдаги ускуналар мавжуд ва нега битта қути барча вазифаларни бир вақтда ҳал қилмайди.

Аввал таҳлил, кейин ускуна

Таҳлил баённомасисиз фильтр танлаш тахминга айланади. Маиший объект учун кўрсаткичларнинг минимал тўплами қуйидагича: умумий қаттиқлик, умумий темир, лойқалик, қуруқ қолдиқ, pH, хлоридлар, сулфатлар, нитратлар, қолдиқ хлор. Қудуқ суви учун марганес, водород сулфид, аммоний, перманганат оксидланувчанлиги ва микробиологияни қўшинг.

Намуна сув бир неча дақиқа оқизилгандан кейин, тоза идишга олинади ва ўша куни лабораторияга етказилади. Идишдаги темир ва pH тез ўзгаради. Намуна иссиқ жойда бир кеча-кундуз туриб қолса, темирнинг бир қисми чўкмага тушади ва натижа ускунага тушадиган ҳақиқий юкни кам кўрсатади.

Республикада ичимлик суви учун меъёрларни Ўз DSt 950:2011 стандарти ва СанПиН РУз 0211-06 санитария қоидалари белгилайди. СанПиН 0211-06 бўйича хўжалик-ичимлик сув қувурлари учун умумий қаттиқликнинг чегаравий қиймати 7 мг-экв/л, темир 0,3 мг/л, лойқалик 1,5 мг/л, қуруқ қолдиқ 1000 мг/л. Санитария хизмати билан келишилган ҳолда айрим сув қувурлари учун мос равишда 10 мг-экв/л, 1,0 мг/л, 2,0 мг/л ва 1500 мг/л рухсат этилади.

Нега «меъёрда» дегани «юмшоқ» дегани эмас

1 мг-экв/л қаттиқлик калсий карбонат ҳисобида 50 мг/л га тенг. Демак, 7 мг-экв/л меъёр 350 мг/л CaCO3 ни билдиради. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) қаттиқлик бўйича маълумотномасида 180 мг/л CaCO3 дан юқори сувни жуда қаттиқ деб ҳисоблайди. Санитария меъёрига тўлиқ мос келадиган сув «жуда қаттиқ» тоифасининг қуйи чегарасидан икки баробар қаттиқ бўлиши мумкин.

Сабаб оддий. Меъёр инсон саломатлиги учун ёзилган. ЖССТ зарари ҳақида маълумот етарли эмаслиги сабабли қаттиқлик бўйича тавсия этилган қиймат белгиланмаслигини очиқ айтади. Қозоннинг, иссиқлик алмаштиргичнинг, ТЕНнинг ва аралаштиргичнинг сақланишини санитария ҳужжати тартибга солмайди. Бу билан муҳандис шуғулланади.

Тўрт вазифа, тўрт турдаги ускуна

• Механик тозалаш. Қум, шлак, занг, толаларни ушлайди. Киришда 100-500 мкм тўрли фильтр, ундан кейин 20, 10, 5 ёки 1 мкм патронлар. Бу ундан кейин турган ҳамма нарсанинг ҳимояси.
• Юмшатиш. Ион алмашинувчи смола калсий ва магнийни натрийга алмаштиради. Қаттиқликни камайтиришнинг асосий ишчи усули шу, уни яшириш эмас.
• Темирсизлантириш. Эриган икки валентли темир аввал ҳаво ёки реагент билан оксидланади, кейин каталитик тўлдиргичда ушлаб қолинади. Механик патрон эриган темир билан умуман ишламайди.
• Ичимлик сувини қўшимча тозалаш. Мойка остида кўмир, мембрана ёки уларнинг комбинацияси. Вазифа таъм, ҳид, хлор, органика ва тузларга тааллуқли.

Булар тўртта турли физик жараён. Ҳаммасини битта корпусда бирлаштириш ҳар бирининг ярим-ёрти бажарилишини билдиради.

Қийматни қандай ҳисоблаш керак

Аппарат нархи уч модданинг фақат биринчиси. Қуйидагича ҳисобланг:

• ускуна ва монтажга капитал харажатлар
• беш йиллик сарф материаллари: патронлар, таблеткаланган туз, реагентлар, мембраналар
• ҳаракацизликдан кўрилган зарар: аралаштиргичлар, ТЕНлар, сиркуляцион насосларни алмаштириш, қозон иссиқлик алмаштиргичини тозалаш

Қаттиқ сувли уйнинг киришидаги патронли колба қуйқа/оҳак қатламини бекор қилмайди. У муаллақ заррачаларни ушлайди ва ечим бўлиб кўринади. Икки йилдан кейин мулк эгаси иссиқлик алмаштиргич учун тўлайди.

Сертификация саралаш усули сифатида

Маиший сув тозалаш ускуналарига NSF/ANSI стандартлари амал қилади. 42-стандарт эстетик кўрсаткичларни, жумладан хлор, таъм ва ҳидни қамраб олади. 53-стандарт саломатликка таъсир қилувчи кўрсаткичларни қамраб олади. 44-стандарт катионит смолали юмшатгичларга тегишли. 58-стандарт қайтар осмос тизимларига тегишли. 401-стандарт янги ифлослантирувчилар гуруҳини, жумладан фарматсевтик препаратлар қолдиқларини қамраб олади.

Керакли стандарт бўйича сертификат эълон қилинган камайтириш мустақил лабораторияда услуб бўйича текширилганини билдиради. Сертификатнинг йўқлиги аппаратни ёмон қилмайди, аммо текширишни сизнинг зиммангизга юклайди.

Танлашдаги одатий хатолар

• Темирга таҳлилсиз юмшатгич. Темир смолада чўкади ва унинг сиғимини камайтиради.
• Олдиндан тозалашсиз қаттиқ сувда қайтар осмос. Мембрана карбонат билан қопланиб қолади.
• Олдида механик тозалашсиз ҳар қандай қиммат ускуна.
• Энг юқори сарфни ҳисобга олмасдан ўртача суткалик сарф бўйича танлаш. Энг юқори сув олишда қаттиқлик смола қатламидан ўтиб кетади.
• Байпас, манометрлар ва намуна олиш нуқталарисиз монтаж. Хизмат кўрсатиш уйнинг сув таъминотини тўхтатишга айланади.

Тошкентдаги объект учун бу нимани англатади

• Амалиётимизга кўра, объектларда шаҳарнинг тахминан 85 фоиз туманларида ва республиканинг барча бошқа ҳудудларида сув қаттиқ ва сифати паст. Таркиби мақбул бўлган алоҳида туманлар бор, лекин бу қоида эмас, истисно.
• Сув қабул қилиш жойида сув меъёрда бўлган жойда ҳам эски магистрал қувурлар иккиламчи ифлосланиш беради. Темир, шлак ва муаллақ заррачалар манбадан эмас, қувурдан хонадонга киради. Бундай туманларда ҳам киришда механик босқич керак.
• Туман кўрсаткичларидан эмас, аниқ сув олиш нуқтаси таҳлилидан бошланг. Битта маҳалла ичида фарқ сезиларли бўлиши мумкин.
• Вазифаларни контурлар бўйича ажратинг. Иссиқ сув ва қозон контурига юмшатиш, бутун киришга механика, мойка ёнидаги битта нуқтага ичимлик сувини қўшимча тозалаш. Бу бутун уйга битта универсал стансия қўйишдан арзонроқ ва ишончлироқ.