Занглаган сув ва бойлердан келаётган ҳид: сабаблари ва нима қилиш керак

Занглаган сув ва чириган тухум ҳиди — бу турли сабабларга эга икки хил аломат. Уларни кўпинча битта қаторга қўйиб, бойлерни бутунлай алмаштириб юборишади, ваҳоланки манба унинг ичида бўлмаслиги мумкин. Ҳар бирини алоҳида кўриб чиқамиз ва диагностика тартибини берамиз.

Занглаган сув қаердан келади

Занглаган ёки қўнгир сув — бу темир оксидлари ва гидроксидларининг муаллақ зарралари. Кўпинча у сув иситгич бакининг ўзида ҳосил бўлмай, тармоқдан ва стоякдан келади.

Механизм қуйидагича. Эски пўлат қувурларнинг ички деворлари коррозия маҳсулотларининг чўкмалари билан қопланган. Оқим бир текис бўлганда бу чўкмалар жойида ётади. Ҳар қандай безовталик уларни сувга узиб ташлайди. Безовталик тармоқдаги таъмир, босимнинг тушиши, ўчиришдан кейин қайта ишга тушириш, ёнгин гидрантининг ишлаши ёки задвижканинг кескин очилиши бўлиши мумкин.

Бу иккиламчи ифлосланиш дейилади. Сув олиш жойидаги сув меъёрга мос бўлиши мумкин, лекин истеъмолчигача темир ва лойқалик билан етиб боради. Ичимлик сувидаги темир меъёри — 0,3 мг/л. Сантехникада сезиларли бўялиш ва доғлар пайдо бўладиган чегара тахминан шу соҳада ётади.

Бойлернинг ўзи зангни икки ҳолатда беради. Биринчиси — анод тўлиқ сарфланганда бакнинг эмал ёки шиша-керамика қопламаси шикастланиши. Иккинчиси — пўлат фланес ва патрубкаларнинг коррозияси. Иккала ҳолатда ҳам занг фақат иссиқ томондан келади ва бак тубидаги чўкма билан бирга кузатилади.

Нега чириган тухум ҳиди келади

Чириган тухум ҳиди — бу водород сулфид. Ҳид сезиш чегараси паст. Жоржия университети маълумотларига кўра, тахминан 0,5 мг/л дан юқори консентрация аллақачон аниқ ёқимсиз ҳид беради.

Маиший сув иситгичда водород сулфид икки ўзаро боғлиқ сабабдан ҳосил бўлади.

Биринчиси — сулфатни қайтарувчи бактериялар. Улар одам учун зарарсиз, лекин сувда эриган сулфатлардан кислород манбаи сифатида фойдаланади ва водород сулфид ажратади. Суви кам ҳаракатланадиган илиқ бак улар учун мос муҳит. Minnesota соғлиқни сақлаш вазирлиги буни тўғридан-тўғри айтади: сув иситгич сулфатнинг водород сулфидга айланиши учун идеал шароит яратади.

Иккинчиси — магний аноддаги реакция. Магний стержен бакда пўлатни катод ҳимояси учун туради. У бакнинг ўрнига коррозияланади ва шу билан бирга электронлар беради. Бу электронлар сулфатнинг водород сулфидгача қайтарилишида иштирок этади. Minnesota формуласи: анод одатда металл магнийдан тайёрланади, у сулфатнинг водород сулфидга айланишига ёрдам берадиган электронлар етказиб бериши мумкин. Жоржия университети кенгайтмаси буни магний стерженнинг сулфат билан тўғридан-тўғри кимёвий реакцияси сифатида тасвирлайди.

Ишлаб чиқарувчилар боғлиқликни тасдиқлайди. Bradford White ҳид пайдо бўлиши учун зарур бўлган учта компонентни санаб ўтади: олтингугурт, водород ва бактериялар. Магний анод бакни ҳимоя қилади, лекин шу билан бирга жараённи ишга тушириш учун етарли водород ажратади.

Асосий белги: ҳид фақат иссиқ сувда бўлади. Агар совуқ сув ҳам ҳидланса, манба тармоқда ёки қудуқда, бойлерда эмас.

Бир кечада диагностика

Қадамлар бўйича ўтинг ва натижани ёзиб боринг.

• Совуқ сувни 2–3 дақиқа очинг. Ранг ва ҳидни баҳоланг. Агар совуқ сувда занг ва ҳид бўлса, бойлернинг айби йўқ.
• Иссиқ сувни очинг. Совуқ сув билан солиштиринг. Фарқ бойлерга ишора қилади.
• Қўшни сув олиш нуқталарини ва, агар мумкин бўлса, стоякдаги қўшниларни текширинг. Умумий муаммо тармоқни билдиради.
• Бойлернинг пастки патрубкасидан ёки сақловчи клапанидан ярим литр сув оқизинг. Стакан тубидаги чўкма ва парчалар бакнинг ҳолати ҳақида гапиради.
• Бойлерга охирги марта қачон хизмат кўрсатилганига қаранг. Магний анод — сарф элементи, унинг ҳолати ҳамма нарсани ҳал қилади.

Занг билан нима қилиш керак

Киришда механик ҳимоядан бошланг. Сеткали ювиб туриладиган фильтр йирик занг қатламини ушлаб қолади. 5–20 мкм картрижли фильтр майда муаллақ зарраларни олиб ташлайди. Иккаласи ҳам квартирада ҳам уйда керак.

Агар темир муаллақ зарра шаклида эмас, эриган бўлса, механика ёрдам бермайди. Эриган икки валентли темир ҳар қандай сеткали фильтрдан ўтади ва аллақачон бакда ва сантехникада оксидланади. Бу ерда оксидланиш билан темирсизлантириш босқичи керак. Танлаш ташқи кўриниш бўйича эмас, сув таҳлили бўйича олиб борилади.

Бойлерни текширинг ва хизмат кўрсатинг. Бакни оқизинг, чўкмадан ювинг, анод ва флансни кўздан кечиринг. Агар анод тўлиқ ейилган, деворларда эса қизил доғлар кўринса, бак қопламаси аллақачон бузилган.

Ҳид билан нима қилиш керак

Ҳаракатлар тартиби қуйидагича.

Термик ишлов. Бакдаги ҳароратни 71 °C гача кўтаринг ва бир неча соат ушлаб туринг. Бундай режим олтингугурт бактерияларини йўқ қилади. Куйиш хавфини ҳисобга олинг, протседурадан кейин ишчи созламани қайтаринг ва сув олиш жойида термостатик аралаштиргич борлигига ишонч ҳосил қилинг.

Дезинфекция. Бакни оқизинг, иссиқ сув чиқиши орқали гипохлорит эритмасини киритинг, камида бир неча соат ушлаб туринг, кейин хлор ҳиди йўқолгунча чайинг. Bradford White камида уч соат, яхшиси сутка ушлаб туришни тавсия этади.

Анодни алмаштириш. Магний стержен алюминий ёки рух стерженга алмаштирилади. Бу водород ажралишини камайтиради ва реакция занжирини узади. Анодни тўлиқ олиб ташлаб бўлмайди. Ишлаб чиқарувчи тўғридан-тўғри кўрсатадики, анодни олиб ташлаш кафолатни бекор қилади ва бакнинг хизмат муддатини қисқартиради. 65 °C дан юқори иш ҳароратида айнан алюминий стержен тавсия этилади.

Туриб қолишни бартараф этиш. Тизимни шундай лойиҳалангки, бакдаги ва ресиркуляция контуридаги сув ҳаракатлансин. Британия HSE легионеллани назорат қилиш учун иссиқ сувни 60 °C ва ундан юқори ҳароратда сақлашни, 50 °C ва ундан юқори ҳароратда тақсимлашни, совуқ сувни эса 20 °C дан паст ушлашни талаб қилади. Худди шу режимлар олтингугурт бактерияларини ҳам бостиради.

Агар барча чоралардан кейин ҳид бир неча ҳафтадан сўнг қайтса, сабаб бошлангич сувда. Унда бакни навбатдаги ювиш эмас, киришда сувтайёрлаш босқичи керак.

Тошкентдаги объект учун бу нимани англатади

• Шаҳарнинг тахминан 85 % ида ва республиканинг барча бошқа ҳудудларида сув қаттиқ ва сифати паст. Қуйқа аноднинг емирилишини тезлаштиради ва чўкмалар қатлами остида туриб қолиш зоналарини яратади, у ерда бактериялар кўпаяди.
• Эски марказий қувурлар иккиламчи ифлосланиш беради. Тармоқдаги ўчиришлар ва таъмирлардан кейинги қўнгир сув — бу тармоқ, сизнинг бойлерингиз эмас. Киришдаги механик фильтр муаммонинг катта қисмини ҳал қилади.
• Магний анодни йилига камида бир марта, қаттиқ сувда эса тез-тез текширинг. Бу бакни алмаштиришдан арзонроқ.
• Ускуна сотиб олишдан олдин сувни манзил бўйича таҳлилга топширинг. Сулфатлар, темир ва қаттиқлик сув иситгичгача сувтайёрлаш керак ёки керак эмаслигини белгилайди.